Ο μαγικός κόσμος του Καραγκιόζη

Στα πλαίσια των εκπαιδευτικών του δραστηριοτήτων το Τμήμα Αρχαιολογίας και Ιστορικής Έρευνας αναγνωρίζοντας την παιδαγωγική αξία του θεάτρου σκιών ως γνήσια λαϊκή τέχνη, πραγματοποιεί  από το 2009 εκπαιδευτικό πρόγραμμα με τίτλο «ο Μαγικός Κόσμος του Καραγκιόζη».  Η τέχνη του θεάτρου σκιών είναι δυνατό να προσφέρει σημαντικές υπηρεσίες στο χώρο της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης στις σύγχρονες πολυπολιτισμικές κοινωνίες όπως η κοινωνία των Αχαρνών με την παιδαγωγική της δυναμική, την οικουμενική της λαογραφική διάσταση και καταγωγή. Στα πλαίσια της ταχύτατης ανάπτυξης του Δήμου μας και της συνακόλουθης πληθυσμιακής αύξησης, η διδασκαλία του Καραγκιόζη, ως θεατρική αγωγή με τον πολυπρόσωπο θίασό του και την πολυεθνική του σύνθεση, καλλιεργεί αβίαστα το σεβασμό στην πολυπολιτισμικότητα και την ετερότητα.  Η  θεματική εξάλλου ιδέα του προγράμματος πηγάζει από τις βασικές αρχές της αντιρατσιστικής εκπαίδευσης.

Το εκπαιδευτικό αυτό πρόγραμμα δημιουργήθηκε ύστερα από τη μεγάλη επιτυχία του αφιερώματος που πραγματοποίησε η βιβλιοθήκη του ΠΟ.ΚΕ.Ν. Κάτω Αχαρνών και το Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων το 2006 με θέμα το Θέατρο Σκιών και τον Καραγκιόζη. Το αφιέρωμα κίνησε το ενδιαφέρον των δημοσιογράφων, των θιασωτών του θεάτρου σκιών, και των εκπαιδευτικών. Τα θετικά σχόλια που αποσπάσαμε αποτέλεσαν τη μεγαλύτερη επιβράβευση και μας δέσμευσαν για την ανάληψη παρόμοιων πρωτοβουλιών, όπως το εκπαιδευτικό πρόγραμμα που ξεκινήσαμε από το 2009 και συνεχίζεται έως σήμερα.

Πρόσκληση.

Πρόσκληση για το αφιέρωμα «Ο μαγικός κόσμος του Καραγκιόζη».

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

2006

Ο ΜΑΓΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ ΤΟΥ ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗ

ΦΙΓΟΥΡΕΣ -ΣΚΗΝΙΚΑ –ΡΕΚΛΑΜΕΣ- ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ 

Το αφιέρωμα πραγματοποιήθηκε στον εκθεσιακό χώρο του Δημαρχιακού Μεγάρου και περιελάμβανε έκθεση με ρεκλάμες, σκηνικά, φιγούρες, παραστάσεις, διάλεξη με θέμα το θέατρο Σκιών και εκπαιδευτικό πρόγραμμα. Το αφιέρωμα δεν θα είχε υλοποιηθεί χωρίς τη συνεργασία του Ελληνικού & Ιστορικού Λογοτεχνικού Αρχείου (Ε.Λ.Ι.Α.), του Σπαθάρειου Μουσείου, του Ιδρύματος Γ. Τσαρούχη, του σωματείου Ελλήνων Καραγκιοζοπαικτών, διακεκριμένων καραγκιοζοπαικτών, της διεύθυνσης της εκπαιδευτικής τηλεόρασης του ΥΠΕΠΘ και της πολιτιστικής Ολυμπιάδας του ΥΠΠΟ.

Σκηνικά.

Σκηνικά.

Αφίσα από την έκθεση.

Αφίσα από την έκθεση.

Ρεκλάμα.

Ρεκλάμα.

Πρόγραμμα της έκθεσης.

Πρόγραμμα της έκθεσης.

 

 

Φιγούρες από το αρχείο Καραγκιόζη του Ε.Λ.Ι.Α.

Φιγούρες από το αρχείο Καραγκιόζη του Ε.Λ.Ι.Α.

Την έκθεση επισκέφτηκαν περίπου χίλια άτομα. Συγκινητική ήταν η ανταπόκριση της εκπαιδευτικής και μαθητικής κοινότητας. Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα που συνόδευε την έκθεση παρακολούθησαν μαθητές από επτά διαφορετικά σχολεία.

Ο χώρος της έκθεσης.

Ο χώρος της έκθεσης.

Προθήκες με βιβλία και πληροφοριακό υλικό σχετικά με τον Καραγκιόζη και το θέατρο σκιών.

Προθήκες με βιβλία και πληροφοριακό υλικό σχετικά με τον Καραγκιόζη και το θέατρο σκιών.

Επίσκεψη σχολείου.

Επίσκεψη σχολείου.

 

 

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Ο ΜΑΓΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ ΤΟΥ ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗ

Το πρόγραμμα απευθύνεται στους μαθητές της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης δημόσιας και ιδιωτικής, χωρίς να εξαιρούνται οι μεγαλύτερες ηλικίες και οι ενήλικες που θα ήθελαν να το παρακολουθήσουν. Συγκεκριμένα απευθύνεται σε μαθητές διαπολιτισμικών σχολείων, δεύτερης ευκαιρίας, προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς φοιτητές, ΑΜΕΑ, ειδικές ομάδες κοινού κ.ά.

Στόχοι του προγράμματος είναι:

  • Να μυηθούν  οι μαθητές στο μαγικό κόσμο του θεάτρου σκιών, παραδοσιακού και έντεχνου, ελληνικού, τουρκικού, ασιατικού και ο εμπλουτισμός της σχολικής ζωής με όλη τη δημιουργικότητα που μπορεί αυτό να προσφέρει.

  • Η κατανόηση της ιστορικής πορείας του θεάτρου σκιών μέσα από τις πολιτιστικές ανταλλαγές των λαών που συνέβαλαν στη δημιουργία του.

  • Να προωθήσει την ιδέα της κοινωνικής συνοχής των μαθητών των Αχαρνών και τη δημιουργική τους συνύπαρξη στον κοινωνικό ιστό: εσωτερικών μεταναστών, παλιννοστούντων, οικονομικών μεταναστών από τα Βαλκάνια και την Ασία. Τόσο ο οθωμανικός όσο και ο ελληνικός μπερντές αποτελείται από χαρακτηριστικούς τύπους που ανήκουν σε όλα τα γνωστά έθνη της οθωμανικής αυτοκρατορίας όπως ο Τούρκος, ο Έλληνας, ο Φράγκος, ο Κούρδος, ο Πέρσης, ο Άραβας, ο Αρμένης, ο Αλβανός.

  • Οι μαθητές των Αχαρνών, μικρογραφία της σύγχρονης ελληνικής κοινωνίας, να αναζητήσουν κοινά πολιτιστικά στοιχεία μέσα από τη μουσική, το χορό, την ενδυμασία, τις διατροφικές συνήθειες κατανοώντας ότι αυτά που ενώνουν τους λαούς είναι περισσότερα από αυτά που τους χωρίζουν.

  • Να κατανοήσουν οι μαθητές τη γοητεία της διαφορετικότητας και την ανάγκη διατήρησης της πολιτιστικής πολυμορφίας στην εποχή μας που τείνει προς την τυποποίηση και τη μαζοποίηση.

  • Η αγωγή των παιδιών προς την αποδοχή του ξένου και του διαφορετικού, η προστασία ή και η απαλλαγή από αντιλήψεις και στάσεις που οδηγούν σε αντιρατσιστικές συμπεριφορές.

Για την πληρέστερη κατανόηση και προετοιμασία για το εκπαιδευτικό πρόγραμμα, οι εκπαιδευτικοί λαμβάνουν πριν την επίσκεψη δανειστικό υλικό από τη βιβλιοθήκη του Τμήματος που περιλαμβάνει έντυπο υλικό, ηχογραφημένες και οπτικές παραστάσεις. Στο σχολείο αποστέλλεται και το βιβλίο(κάντε κλικ για να το δείτε σε μορφή pdf) «Ο Μαγικός Κόσμος του Καραγκιόζη» έκδοση ΚΕΠΕΔΑ 2009 , το οποίο διανέμεται δωρεάν σε όλους τους μαθητές.

 Το βιβλίο που συνοδεύει το πρόγραμμα περιέχει πληροφοριακά κείμενα, παιχνίδια, ασκήσεις γνώσεων και παρατηρητικότητας, οδηγίες για κατασκευές, ποικίλες εικαστικές δημιουργίες και άλλες σχετικές με το θέμα δραστηριότητες, που μπορούν να αξιοποιηθούν από τους εκπαιδευτικούς. Οι προεκτάσεις που επιδέχεται το θέμα είναι δυνητικά αξιοποιήσιμες για διαθεματικά σχέδια εργασίας που εύκολα μπορούν να ενταχθούν στο σχολικό πρόγραμμα.

Στο χώρο διεξαγωγής το πρόγραμμα διαρθρώνεται ως εξής:

  • Γίνεται η υποδοχή στο χώρο του Τμήματος όπου υπάρχει εποπτικό υλικό όπως: φιγούρες, αφίσες, σκηνικά, ρεκλάμες και φυλλάδια έργων του Καραγκιόζη.

  • Στην αίθουσα προβολών οι μαθητές μέσα από προβολή, ταινιών, ντοκυμαντέρ, και διαφανειών γνωρίζουν το λαϊκό θέατρο σκιών της Κίνας, της Ιάβας, της Τουρκίας, της Ελλάδας, τις κοινές καταβολές και τις ιδιαιτερότητες και παρακολουθούν την πορεία του από την Ασία, τα Βαλκάνια και τη Μεσόγειο έως την έντεχνη σημερινή του μορφή στην Ελλάδα αλλά και την υπόλοιπη Ευρώπη.

    Προβολή διαφανειών στην αίθουσα παρουσιάσεων.

    Προβολή διαφανειών στην αίθουσα παρουσιάσεων.

  • Μετά την περιπλάνησή τους στο μαγικό κόσμο της σκιάς οι μαθητές καλούνται να αυτοσχεδιάσουν σε μπερντέ επαγγελματικών διαστάσεων που κατασκεύασε το προσωπικό του Δήμου (ξυλουργοί και ηλεκτρολόγοι) με τις οδηγίες του καραγκιοζοπαίκτη Σπυρόπουλου. Τη σκηνή ζωγράφισε ο ζωγράφος Χρήστος Τσεβάς.

    Μικροί καραγκιοζοπαίκτες!!!

    Μικροί καραγκιοζοπαίκτες!!!

  • Οι μαθητές με την καθοδήγηση των μουσειοπαιδαγωγών, αξιοποιούν την τεχνική της σκιάς, πειραματίζονται με το σώμα τους και παίζουν με τη σκιά τους. Ερεθίσματα ιδιαίτερα ελκυστικά για τα μεγαλύτερα παιδιά του γυμνασίου και του λυκείου που διανύουν την ηλικία της αμφισβήτησης του παραδοσιακού, του στερεότυπου και του κατεστημένου προτείνοντας τους εναλλακτικούς τρόπους καλλιτεχνικής έκφρασης και επικοινωνίας.

    Προσωπικό του τμήματος, Χριστούγεννα 2012.

    Προσωπικό του τμήματος, Χριστούγεννα 2012.

    Πίσω από τη σκηνή.

    Πίσω από τη σκηνή.

     

  • Διάλειμμα.

  • Μετά το διάλειμμα στο χώρο του αναγνωστηρίου ακολουθεί καλλιτεχνικό εικαστικό εργαστήρι με κατασκευή φιγούρων του ελληνικού θεάτρου σκιών με υλικά που χρησιμοποιούν οι καραγκιοζοπαίκτες όπως ζελατίνα και ανεξίτηλους μαρκαδόρους.

    Καλλιτεχνικό εικαστικό εργαστήρι.

    Καλλιτεχνικό εικαστικό εργαστήρι.

  • Στη σχολική τάξη μετά την επίσκεψη η ομάδα αξιοποιώντας τη τεχνική του θεάτρου σκιών καλούνται σε πνεύμα συνεργασίας να γίνουν οι ίδιοι συγγραφείς, σκηνοθέτες, εμψυχωτές, φωτιστές, ηχολήπτες, μουσικοί. Η ομάδα ενθαρρύνεται να δημιουργήσει τη δική της παράσταση διασκευάζοντας λογοτεχνικά έργα, παραμύθια, δημοτικά τραγούδια ή αναπαριστώντας δικές τους πρωτότυπες δημιουργίες με συμβατικά ή μη υλικά.

Πατώντας στους παρακάτω συνδέσμους μπορείτε να παρακολουθήσετε βίντεο από εκπαιδευτικό πρόγραμμα που έλαβε χώρα τα Χριστούγεννα του 2012.:

https://www.youtube.com/watch?v=XjGswbFU_dA

                                              https://www.youtube.com/watch?v=bTGMKxEFjps

                                             https://www.youtube.com/watch?v=hZHcRV55RnM

Χώρος διεξαγωγής : Τμήμα Αρχαιολογίας και Ιστορικής Έρευνας, Φιλαδελφείας 217 και Κεφαλληνίας 1, 1ος όροφος

Ημέρες λειτουργίας: Δευτέρα

Ανώτατο όριο συμμετεχόντων: 30 μαθητές

Προτεινόμενες τάξεις: Δ, Ε, ΣΤ  Δημοτικού. Γυμνάσιο, Λύκειο

Τηλέφωνο επικοινωνίας –Φαξ: 210 2322878

e-mail : arxaiologiko@acharnes.gr

ΠΕΡΙ ΘΕΑΤΡΟΥ ΣΚΙΩΝ.

Το θέατρο σκιών, ταυτισμένο στην Ελλάδα με τον ήρωα του, τον Καραγκιόζη, αποτελεί ένα από τα πιο ενδιαφέροντα θεατρικά είδη αλλά και ένα πρόσφορο πεδίο μελέτης για την ιστορία, την κοινωνιολογία και την αισθητική του νεοελληνικού λαϊκού πολιτισμού.

Ο Καραγκιόζης εκπροσωπώντας τη γνήσια λαϊκή ψυχή διαδραμάτισε πρωταγωνιστικό ρόλο στη νεότερη Ελλάδα και ενέπνευσε όχι μόνο τους  καραγκιοζοπαίκτες αλλά και προσωπικότητες από το χώρο του θεάτρου, του κινηματογράφου, της μουσικής και της λογοτεχνίας. Σημαντικοί εκπρόσωποι των γραμμάτων και των τεχνών ασχολήθηκαν με τον λαϊκό μας ήρωα γοητευμένοι από τη θυμοσοφία του: Τσαρούχης, Σκαρίμπας, Εγγονόπουλος, Ιωάννου, Κοτοπούλη, Ραλλού Μάνου, Κοκκίνου είναι μόνο μερικά από τα ονόματα από το μακρύ κατάλογο των θαυμαστών του.

Σκηνικό του Γιάννη Σκαρίμπα με χρώμα.

Σκηνικό του Γιάννη Σκαρίμπα με χρώμα.

Ο αγαπημένος φίλος των παιδιών ύμνησε τους ήρωες του Εικοσιένα, έκανε αντίσταση στα χρόνια της Κατοχής, ταξίδεψε στο διάστημα, ντύθηκε αθλητής για τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004 και εξακολουθεί να μας συντροφεύει με τον πάντα επίκαιρο χαρακτήρα του.

Με την αστεία, γκροτέσκα, εξπρεσσιονιστική του εμφάνιση, την ανατρεπτική του σοφία, το χιούμορ και την ανθρωπιά του, απελευθερώνει το πνεύμα και την ψυχή των θεατών καθιστώντας το γέλιο κοινωνικό μάθημα.

Θυμόσοφος, αιχμηρός, πολυτεχνίτης, κατατρεγμένος, φτωχός, αισιόδοξος, αξιοπρεπής, αριστοφανικός εξακολουθεί να γοητεύει και να μαγεύει πίσω από τον μπερντέ μικρούς και μεγάλους.

Η τέχνη του θεάτρου σκιών, ύστερα από 140 σχεδόν χρόνια, εξακολουθεί να είναι ζωντανή και επίκαιρη είτε με παραστάσεις του παραδοσιακού Καραγκιόζη είτε ως νέα έντεχνη μορφή από νέους δημιουργούς που συνδυάζουν τη σκιά με το θέατρο του αντικειμένου και την πρόζα.

 

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΚΙΩΝ

ΜΙΑ ΓΝΗΣΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΑΪΚΗ ΤΕΧΝΗ 

Το ξεκίνημα του θεάτρου σκιών ανάγεται στην παιδική ηλικία του ανθρώπινου γένους (παιχνίδι σκιάς με τα δάχτυλα των χεριών). Η υποβολή και το δέος που προκαλεί αλλά και οι ποικίλες δυνατότητες που παρέχει η σκιά πρέπει να εντυπωσίασαν τον άνθρωπο από την αυγή της ιστορίας του, από την τέχνη των σπηλαίων μέχρι τα μελανόμορφα αττικά αγγεία..

Οι μαρτυρίες για την εμφάνιση οργανωμένου θεάτρου σκιών ως ένα θέαμα όπου υπάρχει κάποια πηγή φωτισμού, φιγούρες και οι σκιές τους σε ένα λευκό ύφασμα, παραπέμπουν στην Άπω Ανατολή. Άλλοι πάλι ερευνητές, υποστηρίζουν ότι η προέλευσή του βρίσκεται στην αρχαία Ελλάδα: στα Ελευσίνια Μυστήρια, στη λατρεία του Διονύσου και στη κωμωδία του Αριστοφάνη. Την ομοιότητα που έχουν οι φιγούρες του θεάτρου σκιών με τα αρχαία αγγεία υπογραμμίζει ο Γιάννης Τσαρούχης. Μεγάλοι ζωγράφοι όπως ο Τσαρούχης, ο Μυταράς, ο Φασιανός, κ.ά. έχουν εκφράσει το θαυμασμό και την αγάπη τους για την τέχνη του Καραγκιόζη.

Ανεξάρτητα από πού και πως ξεκίνησε ο Καραγκιόζης, όπως έχει επικρατήσει να λέγεται στη χώρα μας από τον πρωταγωνιστή του, είναι μια αυθεντική λαϊκή τέχνη. Ιστορικά και κοινωνικά γεγονότα επέδρασαν στη διαμόρφωσή του αλλά και το ίδιο με τη σειρά του  ενέπνευσε  άλλες τέχνες.

Ευγένιος Σπαθάρης ως άγγελος στην αποθέωση του Αθανάσιου Διάκου. Έργο Τσαρούχη.

Ευγένιος Σπαθάρης ως άγγελος στην αποθέωση του Αθανάσιου Διάκου. Έργο Τσαρούχη.

Στις παλαιότερες γενεές των παππούδων και των γονιών μας τα ίδια τα παιδιά για να αντέξουν στις δύσκολες εποχές του Μεσοπολέμου και της Κατοχής, έπαιζαν Καραγκιόζη. Σήμερα παίζεται στα σχολεία με μια πιο παιδαγωγική στοχοθεσία.

Το ελληνικό θέατρο σκιών είναι αναμφισβήτητα λαϊκή τέχνη, όχι μόνο γιατί διαμορφώθηκε από λαϊκούς καλλιτέχνες και απευθύνθηκε στο λαό, αλλά γιατί συνδιαμορφώθηκε με αυτόν. Είναι επίσης λαϊκή τέχνη όπως διαπιστώνεται από το εικαστικό κομμάτι, στις φιγούρες, στα σκηνικά και στις ρεκλάμες.

Η επίδραση του κοινού στο θέαμα είναι άμεση. Είναι κατά κάποιον τρόπο συνδημιουργός της σκηνικής παραγωγής, και ο καραγκιοζοπαίκτης εκτελεστικό όργανο της συλλογικής βούλησης. Οι θεατές επεμβαίνουν στο θέαμα, εκφράζουν φωναχτά τη γνώμη τους κι επιβάλλουν τη θέλησή τους, αλλιώς φεύγουν.

Ο καραγκιοζοπαίχτης δεν είναι παρά ένας μεσολαβητής ανάμεσα στην παράδοση που έχει συγκροτηθεί πριν από αυτόν και το κοινό στο οποίο απευθύνεται: ο δημιουργικός ερμηνευτής της άγραφης τέχνης που προσφέρει στην ομάδα και ο διερμηνέας των ομαδικών τάσεων με τις οποίες φορτίζει αυτή την τέχνη. Και η τέχνη αυτή ακριβώς επειδή είναι άγραφη, αποτελεί μια κληρονομιά που θησαυρίζεται όχι σε κάποια κείμενα ή μνημεία αλλά στη ρευστή ομαδική μνήμη και ζωογονείται έτσι χάρη στην ενεργό χρήση της ομάδας, η οποία της επιτρέπει να επιζεί και να ανανεώνεται.

Κι επειδή το θέαμα όπως επιβίωσε, επιδοκιμάστηκε σε άπειρες διαδικασίες ελέγχου και διόρθωσης από το μεγαλύτερο μέρος των λαϊκών στρωμάτων του ελληνικού πληθυσμού, είναι η πιο πιστή έκφραση της αισθητικής βούλησης του λαϊκού πολιτισμού από τις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα.

Στα χρόνια του μεσοπολέμου ο τεχνίτης γίνεται καλλιτέχνης. Ο Καραγκιόζης χάνει την αδιαλλαξία του και γίνεται πιο «ανθρώπινος και πιο παιδαγωγικός». Ένας από τους εχθρούς του Καραγκιόζη ήταν ο ελληνικός κινηματογράφος στη δεκαετία του 1920. Αλλά η διάβρωση του είδους έγινε κυρίως με τη σταδιακή αλλαγή του παραδοσιακού κοινού. Ένα είδος που εξαρτάται άμεσα από τις αντιδράσεις και τη συνδημιουργία των θεατών αλλάζει αναγκαστικά όταν αλλάζει και το κοινό του. Κι αυτό έγινε με την αύξηση των αστών ανάμεσα στους θεατές, που με τις συγκρατημένες τους αντιδράσεις στο γραφικό θέαμα δεν έδιναν πια αρκετά ακουστικά σήματα στον δημιουργό, για να κατευθύνουν το ύφος της παράστασης.

 Η αύξηση του παιδικού κοινού, που επέβαλλε ένα άλλο είδος αστείου, το ευκολότερο γέλιο, κατέβασε τις απαιτήσεις, μείωσε την ευρηματικότητα και την φαντασία του καραγκιοζοπαίχτη. Ο Καραγκιόζης χάνει το υπερβατικό αστείο, τον αναρχισμό του, την ανατρεπτική του σοφία που απελευθερώνει και ανακουφίζει, ξεμαθαίνει το υπονομευτικό του χιούμορ και περνάει σε μουσεία και συλλογές, εκθέσεις, αφιερώματα και εκπαιδευτικά προγράμματα .

 

Κάνοντας κλικ εδώ, μπορείτε να κατεβάσετε την αίτηση συμμετοχής για τα εκπαιδευτικά προγράμματα του Τμήματος.

Κείμενα: Έλενα Κασσωτάκη

Βιβλιογραφία:

1)      Αναγνωστόπουλος Βασίλης (επιμέλεια), Θέατρο σκιών και εκπαίδευση, εκδόσεις Καστανιώτη, Αθήνα, 2003.

2)      Αυδίκος Ευάγγελος,( αν Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλίας)  Ο Καραγκιόζης στην Εκπαίδευση. Καθημερινή, 19-11-2004

3)      Ελληνικό θέατρο σκιών, φιγούρες από φως και ιστορία, Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο – Πολιτιστική Ολυμπιάδα, εκδόσεις Πέλτη, Αθήνα, 2004.

4)      Κιουρτσάκης Γιάννης, Προφορική παράδοση και ομαδική δραματουργία Το παράδειγμα του Καραγκιόζη, Κέδρος, Αθήνα 1983.

5)      Κοντογιάννη Άλκηστις, Κουκλο-Θέατρο σκιών, εκδόσεις Άλκηστις, Αθήνα, 1992.

6)      Μπακονικόλα-Γεωργοπούλου Χαρά, Θέατρο και σχολείο. Η τέχνη του θεάτρου. Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς, Αθήνα, 1998, 1ο τεύχος.

7)      Μυστακίδου Αικατερίνη, Karagoz. Το θέατρο σκιών στην Ελλάδα και την Τουρκία, εκδόσεις Ερμή, Αθήνα, 1982.

8)      Μπίρης Κώστας, ο Καραγκιόζης ελληνικό λαϊκό θέατρο. Αθήνα, 1956.

9)      Πούχνερ Βάλτερ, Οι βαλκανικές διαστάσεις του Καραγκιόζη, Στιγμή, Αθήνα 1985.

10)   Πούχνερ Βάλτερ, Θεωρία του  λαϊκού θεάτρου, Λαογραφία, Δελτίον της Λαογραφικής Εταιρείας (9), 1985

11)   Σηφάκης Γρηγόρης, Η παραδοσιακή δραματουργία του Καραγκιόζη, εκδόσεις Στιγμή, Αθήνα, 1984

12)   Στιβανάκη Ευανθία, Θεατρική ζωή, κίνηση και δραστηριότητα στην Πάτρα από το 1828

13)   Τσαρούχης Γιάννης, Μάθημα αλήθειας από το μόνο Νεοελληνικό Θέατρο, Θέατρο, 10,     1963.

14)   Τσαρούχης Γιάννης, Σκόρπιες σκέψεις για τον Καραγκιόζη, Επιθεώρηση Τέχνης, τεύχος,   50-51, 1959.

15)   Χατζάκης Μιχάλης, Το έντεχνο θέατρο σκιών (θεωρία και πράξη), εκδόσεις Άγγελου Σιδεράτου, 2003, 2η έκδοση.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s